სიახლეები
გრძელი პერიოდის რადიო-აფეთქებები წლების განმავლობაში აბნევდა ასტრონომებს. დღემდე აღმოჩენილია მხოლოდ დაახლოებით ათეული ასეთი ობიექტი და მათი წარმოშობა გაურკვეველი იყო. Nature Astronomy-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში პირველად არის წარმოდგენილი ამ განმეორებადი რადიო-აფეთქებების წყაროს დამაჯერებელი ახსნა. იგი უკავშირდება თეთრი და წითელი ჯუჯა ვარსკვლავების ორმაგ სისტემას - ASKAP J1745−5051-ს, რომლის კომპონენტები ერთმანეთის გარშემო უკიდურესად ახლო ორბიტაზე მოძრაობენ.
ამ სისტემაში წითელი ჯუჯის მატერია მუდმივად მიედინება თეთრი ჯუჯისკენ. ამ პროცესის დროს ყოველ 1.4 საათში ერთხელ წარმოიქმნება ძლიერი რადიო და რენტგენული გამოსხივება. დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ რადიო და რენტგენული სიგნალები ერთსა და იმავე დროს არ აღწევს მაქსიმალურ ინტენსივობას, რაც მიუთითებს, რომ ისინი სისტემის სხვადასხვა რეგიონში წარმოიქმნება.
მკვლევართა შეფასებით, რადიოტალღები წარმოიქმნება იმ უბნებში, სადაც ორივე ვარსკვლავის მაგნიტური ველები ურთიერთქმედებს თეთრი ჯუჯისკენ მიმართული დამუხტული მატერიის ნაკადთან. სწორედ ეს პროცესი წარმოქმნის პერიოდულ რადიო-იმპულსებს.
როდესაც გრძელი პერიოდის რადიო-აფეთქებები პირველად აღმოაჩინეს, ბევრი ასტრონომი ვარაუდობდა, რომ ისინი შესაძლოა უჩვეულოდ ნელა მბრუნავი ნეიტრონული ვარსკვლავების - პულსარების - მიერ ყოფილიყო წარმოქმნილი. თუმცა არსებული თეორიული მოდელები მიუთითებს, რომ ასეთი ნელი ბრუნვის მქონე ნეიტრონულ ვარსკვლავებს მსგავსი სიგნალების გენერირება არ უნდა შეეძლოთ.
ახალი აღმოჩენა მხარს უჭერს განსხვავებულ ახსნას: გრძელი პერიოდის რადიო-აფეთქებების ნაწილი, როგორც ჩანს, ორმაგ ვარსკვლავურ სისტემებში წარმოიქმნება, რომლებშიც თეთრი ჯუჯები მონაწილეობენ. ASKAP J1745−5051 მხოლოდ მეორე ცნობილი გრძელი პერიოდის რადიო-აფეთქებების წყაროა, რომელიც რეგულარულ რენტგენულ გამოსხივებასაც წარმოქმნის. ამასთან, ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც მეცნიერებმა ზუსტად დაადასტურეს, რა იწვევს მის პერიოდულ ქცევას.
მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ ASKAP J1745−5051 შეიძლება გახდეს მნიშვნელოვანი ეტალონი სხვა იდუმალი რადიო-აფეთქებების ბუნების გასაგებად. სწორედ ამიტომ მას „ვარსკვლავურ როზეტას ქვას“ ადარებენ - არტეფაქტს, რომელმაც ძველი ეგვიპტური იეროგლიფების გაშიფვრა გახადა შესაძლებელი.
საერთაშორისო თანამშრომლობაში მონაწილეობდნენ მკვლევრები ავსტრალიიდან, აშშ-დან, ჩინეთიდან, კანადიდან, ესპანეთიდან და ისრაელიდან. დაკვირვებები განხორციელდა ავსტრალიაში ASKAP-ისა (Australia Telescope Compact Array), სამხრეთ აფრიკაში MeerKAT-ის, ჩილეში SOAR-ისა და Magellan-ის ტელესკოპების, ასევე კოსმოსური ობსერვატორიების Swift-ისა და Einstein Probe-ის გამოყენებით.
მკვლევართა გუნდი გეგმავს სისტემის შემდგომ შესწავლას რადიო, ოპტიკური და რენტგენული ტელესკოპების მეშვეობით. სხვადასხვა ტალღურ დიაპაზონში მიღებული მონაცემების გაერთიანებით ისინი იმედოვნებენ, რომ უკეთ გაიგებენ, როგორ წარმოიქმნება ეს სიგნალები და შეძლებენ დაადგინონ, შეიძლება თუ არა მსგავსი მექანიზმებით სხვა გრძელი პერიოდის რადიო-აფეთქებების ახსნაც.
წყარო:
