სიახლეები
კოსმოსური მისიების განვითარებასთან ერთად, აპარატების ავტონომიურობისა და გამოთვლითი სიმძლავრის მოთხოვნილება მუდმივად იზრდება. თანამედროვე კოსმოსური ხომალდები უსაფრთხოების მიზნით კვლავ წლების წინ შექმნილ პროცესორებს იყენებენ, რადგან ისინი კარგად უძლებენ კოსმოსის ექსტრემალურ პირობებს. მიუხედავად მათი საიმედოობისა, ახალი თაობის მისიებისთვის - როგორიცაა რთული ავტონომიური მართვა, სამეცნიერო მონაცემების მყისიერი ანალიზი უშუალოდ ხომალდზე და ასტრონავტების მხარდაჭერა მთვარესა და მარსზე - არსებული სისტემების გამოთვლითი შესაძლებლობები სრულიად არასაკმარისია.
ფიზიკოსებსა და ინჟინრებს კარგად ესმით, რომ მძლავრი კომპიუტერების კოსმოსში გაგზავნა დიდ რისკებთანაა დაკავშირებული ელექტრომაგნიტური რადიაციისა და ტემპერატურის მკვეთრი ცვლილებების გამო. თუმცა, NASA-ს რეაქტიული ძრავის ლაბორატორიის (JPL) ოფიციალურ ვებგვერდზე 12 მაისს გამოქვეყნებული სტატიის მიხედვით, სააგენტომ კომპანია Microchip Technology-სთან, რომლის სათავო ოფისი არიზონაში მდებარეობს, კომერციული პარტნიორობის ფარგლებში შექმნა ინოვაციური მრავალბირთვიანი პროცესორი, რომელიც კოსმოსურ ხომალდებს დამოუკიდებელი მოქმედების შესაძლებლობას მისცემს. JPL ლოს-ანჯელესის მახლობლად მდებარე ლაბორატორიაა, რომელსაც კალიფორნიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი (Caltech) მართავს და რომელიც NASA-სთვის უპილოტო კოსმოსურ აპარატებს ავითარებს და ემსახურება.
მაღალი წარმადობის კოსმოსური გამოთვლების პროექტის ფარგლებში შექმნილი ეს ახალი, რადიაციაგამძლე სისტემა გათვლილია იმაზე, რომ დღევანდელ კოსმოსურ კომპიუტერებზე 100-ჯერ მეტი გამოთვლითი რესურსი უზრუნველყოს. სტატიის თანახმად, მოწყობილობა ამჟამად მკაცრ პირობებში გადის ტესტირებას. მას ამოწმებენ რადიაციულ, თერმულ და მექანიკურ დატვირთვებზე, რათა გამოირიცხოს მზიდან ან ვარსკვლავთშორისი სივრციდან მომავალი მაღალი ენერგიის ნაწილაკებით გამოწვეული სისტემური შეცდომები. სწორედ ასეთი ნაწილაკები აიძულებენ ხოლმე ხომალდებს ე.წ. „უსაფრთხო რეჟიმში“ (safe mode) გადასვლას. გარდა ამისა, მიმდინარეობს პლანეტარული დაშვების მაღალი სიზუსტის სცენარების სიმულაციაც, რაც უზარმაზარი მოცულობის სენსორული მონაცემების გადამუშავებას მოითხოვს.
კვლევისა და ტესტირების პირველადი შედეგები მეტად პერსპექტიულია. როგორც პუბლიკაციაშია აღნიშნული, პროცესორი ზუსტად ისე ფუნქციონირებს, როგორც დაგეგმილი იყო, და მისი მუშაობის სისწრაფე 500-ჯერ აღემატება დღეს გამოყენებულ რადიაციაგამძლე კოსმოსურ ჩიპებს. ამ მნიშვნელოვანი ტექნოლოგიური მიღწევის აღსანიშნავად, ტესტირების დაწყებისას მეცნიერებმა პირველი სატესტო ელექტრონული წერილიც გააგზავნეს სიმბოლური სათაურით — „გამარჯობა, სამყაროვ“ (Hello Universe).
ტექნოლოგიური თვალსაზრისით, ახალი პროცესორი, რომელიც ხელის გულზე ეტევა, წარმოადგენს „სისტემას ჩიპზე“ (SoC — system-on-a-chip), რაც ნიშნავს, რომ ცენტრალური გამომთვლელი ერთეულები, მეხსიერება და ქსელური ინტერფეისები ერთ კომპაქტურ სისტემაშია გაერთიანებული. ეს არქიტექტურა საშუალებას მისცემს შორეულ კოსმოსში მოქმედ ავტონომიურ ხომალდებს, გამოიყენონ ხელოვნური ინტელექტი და რეალურ დროში მოახდინონ რეაგირება რთულ ვითარებებზე, განსაკუთრებით მაშინ, როცა კომუნიკაციის შეფერხების გამო დედამიწიდან ოპერატიული ჩარევა შეუძლებელია.
მსგავსი კომპაქტური და ენერგოეფექტური ჩიპები ფართოდ გამოიყენება სმარტფონებსა და პლანშეტებში, თუმცა JPL-ის მიერ შემუშავებული სისტემა სპეციალურადაა შექმნილი იმისთვის, რომ წლების განმავლობაში კოსმოსის პირობებში იმუშაოს. მოსალოდნელია, რომ სერტიფიცირების შემდეგ ახალი ჩიპი NASA-ს თითქმის ყველა მნიშვნელოვან მისიაში დაინერგება, ხოლო პარალელურად მისი ადაპტირება დედამიწის საავიაციო და საავტომობილო ინდუსტრიებისთვისაც მოხდება.
